Ca đêm và nguy cơ sa sút trí tuệ: bằng chứng từ 40.000 não quét MRI

Hai nghiên cứu lớn vừa công bố cung cấp bằng chứng mạnh mẽ về mối liên hệ giữa làm ca đêm và nguy cơ sa sút trí tuệ, qua cơ chế hệ thống dọn rác glymphatic của não.

Hệ thống glymphatic là gì?

Não có hệ thống glymphatic, hoạt động mạnh nhất khi ngủ sâu, dùng dịch não tủy để 'rửa' các protein độc tích tụ trong ngày, bao gồm beta-amyloid liên quan đến Alzheimer. Khi giấc ngủ bị chia cắt hoặc giảm chất lượng, quá trình dọn rác này bị gián đoạn, khiến độc tố tích lũy dần theo năm tháng.

Nghiên cứu UK Biobank

Phân tích 40.000 ca quét MRI não từ UK Biobank cho thấy những người có dấu hiệu suy giảm hệ thống glymphatic có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn đáng kể sau 10 năm theo dõi. Đây là lần đầu tiên mối liên hệ giữa chức năng glymphatic và sa sút trí tuệ được xác nhận trên quy mô lớn.

Nghiên cứu Karolinska

Nghiên cứu thứ hai từ Đại học Karolinska (Thụy Điển) theo dõi 13.000 công nhân ca đêm, phát hiện họ có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn 36% so với người làm ca ngày. Lý thuyết 'giấc ngủ chia cắt' (split-sleep) được đưa ra: ca đêm phá vỡ nhịp sinh học, khiến giấc ngủ ban ngày nông và ngắn hơn, không đủ để hệ thống glymphatic hoạt động hiệu quả.

Khuyến nghị cho người làm ca đêm

Chuyên gia khuyến cáo người làm ca đêm nên giữ lịch ngủ cố định, tối ưu hóa phòng ngủ (tối, mát, yên tĩnh) và bổ sung giấc ngủ ngắn 20-30 phút. Các ngành công nghiệp có nhiều ca đêm như y tế, vận tải và sản xuất được kêu gọi xem xét lại lịch làm việc để bảo vệ sức khỏe não bộ của nhân viên.